Controle is geen zwakte, maar een stressreactie

Na overspel – of bij het vermoeden daarvan – gebeurt er iets fundamenteels in een relatie. Niet alleen emotioneel, maar ook fysiek. Het gevoel van veiligheid verdwijnt. En zodra veiligheid wegvalt, neemt het stresssysteem het over.

Wat ik in mijn praktijk vaak zie, is dat mensen zichzelf streng veroordelen om wat er daarna gebeurt: controleren, wantrouwen, vragen blijven stellen, telefoons checken, scenario’s herhalen in het hoofd.

Alsof dat gedrag iets zegt over wie je bent.

Maar controle zegt zelden iets over je karakter. Het zegt alles over onveiligheid.

Waarom controleren zo snel ontstaat

Wanneer vertrouwen wordt geschonden, raakt het zenuwstelsel in een staat van alertheid. Je systeem wil gevaar voorkomen. Het wil grip. Het wil zekerheid.

Controle is dan geen bewuste keuze, maar een poging om het onvoorspelbare voorspelbaar te maken.

Dat verklaart waarom:

• je hoofd blijft draaien, ook als je ‘rust’ probeert te nemen

• geruststellende woorden maar kort werken

• je jezelf belooft te stoppen met controleren, maar het toch weer doet

Dit is geen gebrek aan wilskracht. Dit is een overlevingsreactie.

De misvatting: ‘als ik stop met controleren, komt vertrouwen terug’

Veel mensen proberen het probleem op te lossen door hun gedrag aan te passen:

Ik moet loslaten.
Ik moet weer vertrouwen.
Ik moet stoppen met vragen stellen.

Maar zolang het stresssysteem actief blijft, is dat vrijwel onmogelijk.

Vertrouwen is geen besluit. Vertrouwen is een gevolg van ervaren veiligheid.

Zonder veiligheid blijft het lichaam in waakstand – hoe graag je hoofd ook verder wil.

Waarom controle het vertrouwen uiteindelijk ondermijnt

Hoewel controle begrijpelijk is, werkt het op de lange termijn averechts.

Niet omdat jij iets fout doet, maar omdat:

• controle de focus op gevaar houdt

• gesprekken steeds draaien om geruststelling

• de relatie in een ‘herstelmodus’ blijft hangen

Zo ontstaat er een patroon waarin beide partners vastlopen:

• de één blijft zoeken naar zekerheid

• de ander voelt zich steeds verder ingeperkt

En ondertussen verdwijnt de rust waar vertrouwen juist uit groeit.

Wat wél helpt in deze fase

Herstel begint niet bij vertrouwen, maar bij regulatie.

Dat vraagt om iets anders dan eindeloze gesprekken of beloften.

Wat in deze fase vaak helpend is:

• Voorspelbaarheid in gedrag
  Niet méér uitleg, maar consistente daden.

• Minder gesprekken, meer rust
  Ruimte voor het zenuwstelsel om te zakken.

• Erkenning van de impact
  Niet alleen wat er is gebeurd, maar wat het heeft gedaan. De ander is zijn vertrouwen in zichzelf (ook) kwijtgeraakt.

Pas wanneer het lichaam weer veiligheid begint te ervaren, kan vertrouwen voorzichtig terugkomen.

Waarom ‘praten alleen’ vaak niet genoeg is

Veel stellen praten veel. Soms eindeloos.

Maar praten zonder regulatie kan het systeem juist activeren in plaats van kalmeren.

In mijn werk zie ik vaak dat mensen pas verder komen wanneer ze begrijpen:

• wat stress met hun gedrag doet

• waarom ze vastlopen ondanks goede intenties

• en wat er nodig is vóórdat er weer keuzes gemaakt kunnen worden

Niet harder werken aan de relatie. Maar anders kijken naar wat er werkelijk speelt.

Over Marieke Proper

Als je jezelf herkent in controlegedrag of voortdurende onrust, is dat geen bewijs dat je relatie ‘stuk’ is. Het is een signaal. Een signaal dat er eerst veiligheid nodig is, voordat vertrouwen kan groeien.

Marieke Proper is relatietherapeut en begeleidt high performers die vastlopen in hun relatie door overspel, wantrouwen of terugkerende patronen. In haar werk combineert ze diepgaande kennis van hechting, het stresssysteem en relationeel trauma met een rustige, heldere benadering.

Marieke werkt met online video programma’s of persoonlijke begeleiding van koppels. Ze helpt mensen eerst begrijpen wat er onder de oppervlakte gebeurt, zodat er weer veiligheid, rust en richting kan ontstaan — bij henzelf én in de relatie.

Haar praktijk is gevestigd in het Gooi.

Verder kijken: past mijn manier van werken bij jou?

Ik werk met mensen die bereid zijn om verder te kijken dan gedrag alleen. Die willen begrijpen wat er onder de oppervlakte gebeurt, zodat er weer rust en richting kan ontstaan.

Via het intakeformulier kun je onderzoeken of mijn manier van werken aansluit bij waar jij nu staat.

[Intake met Marieke Proper aanvragen]

(Geen verplichtingen. Wel helderheid.)